Elke week zie ik het weer op de training: een jongen die mank loopt, een meisje dat zich vastklopt aan haar knie na een sprintje. En dan die ouders die zeggen: "Het komt wel weer, het zijn maar groeipijnen." Alsof het een soort vrijkaart is om door te gaan met trainen terwijl er iets niet klopt.
▶Inhoudsopgave
▶Inhoudsopgave
Groeipijn is echt, maar het is geen excuus om niets te doen. Integendeel — juist bij voetballende kinderen kun je veel stukken voorkomen als je weet waar je naar kijkt.
Wat gebeurt er precies in het lichaam?
Bij de pubertijd groeien kinderen soms twee keer zo snel als in hun eerste levensjaren. Botten schieten vooruit, maar spieren en pezen houden dat tempo niet aan.
Ze worden strak getrokken, overbelast, en reageren met pijn. Dat is groeipijn in essentie: geen ziekte, maar een mismatch tussen groei en belasting.
De bekendste vormen zijn Osgood-Schlatter (pijn aan de knie, waar de kniepees aan het scheenbeen zit) en Sever (hielpijn aan de achterkant van de hiel). Beide komen massaal voor bij kinderen tussen de 10 en 14 jaar. Voetbal is daarbij een van de meest risicovolle sporten, vanwege de combinatie van sprinten, stoten en draaibewegingen op een lichaam dat al onder druk staat door groei.
Waarom voetbal extra risico's met zich meebrengt
Voetbal is hard voor de groeipunten. De knie en hiel worden bij elke training herhaaldelijk belast: schoppen, sprinten, afremmen, wisselen van richting.
En dan heb je natuurlijk ook nog de schoenen. Wat me opvalt is dat veel ouders en zelfs coaches de schoen als gegeven beschouwen, terwijl die juist een cruciale rol speelt bij groeipijn. Een jeugdschoen moet stabiliteit bieden. Niet licht, niet flexibel, niet trendy — stabiel.
Een hoge zool is leuk voor de esthetiek, maar een lage hak voorkomt dat de hiel extra wordt belast. En dat is precies wat je wilt voorkomen bij kinderen die al kampen met hiel- of kniepijn.
Multi-ground zooltjes zijn de standaard voor jeugd; alleen op topniveau heb je specifieke noppen nodig.
De pasvorm maakt het verschil
Veel merken verkopen tegenwoordig lichtgewicht schoenen als de nieuwste trend, maar vaak gaat dat ten koste van steun en levensduur. Voor een actief kind dat drie keer per week traint en het ene weekend op zondag ook nog een wedstrijd speelt, is dat geen luxe — dat is basis. Een jeugdvoet heeft 0,5 à 1 cm ruimte nodig in de schoen.
Minder, en je belemmert de groei en stabiliteit. Meer, en je voet schuift, wat leidt tot drukplekken en instabiliteit.
Ik zie nog te vaak kinderen in schoenen die een maat te groot zijn "om in mee te groeien." Dat klinkt logisch, maar het werkt averechts. Een voet die niet goed vastzit, belast de pezen en gewrichten extra. Precies wat je niet wilt bij een kind dat al groeipijn heeft.
En let op merkverschillen: Nike valt smaller, Adidas breder, Puma biedt een tussenmaat voor gemiddelde voeten.
New Balance en Mizuno zijn vaak een goede keuze voor kinderen met bredere voeten. Probeer niet blind te bestellen op internet — loop eens naar een winkel waar ze echt meten.
Hoe herken je groeipijn écht?
Groeipijn heeft een paar kenmerken. De pijn komt meestal tijdens of na inspanning, vermindert bij rust, en zit op vaste plekken: knie, hiel, soms de voetboog.
Het is geen scherpe, plotselinge pijn — dat zou meer kunnen wijzen op een blessure.
Groeipijn is eerder een zeurende, stijve klacht die terugkeert bij elke training. Toch zie ik regelmatig dat kinderen met hielpijn nog gewoon door trainen, omdat "iedereen het heeft" of "het is maar groeipijn." Dat is waar het mis kan groeien. Groeipijn is geen reden om te stoppen, maar het is wel een signaal om aanpassingen te maken.
Wanneer moet je naar de therapeut?
En dat begint met luisteren naar het kind, niet naar de trainer die zegt dat het wel meevalt. Als de pijn ook in rust aanhoudt, als er zwelling of roodheid optreedt, of als het kind echt mankt bij het lopen — dan is het geen groeipijn meer. Dan is er sprake van overbelasting die een blessure kan worden. Een fysiotherapeut of sportarts kan dan bepalen of rust nodig is, of dat gerichte oefeningen voldoende zijn.
Wacht niet te lang. Wat begint als onschuldige groeipijn kan uitgroeien tot weken of maanden van inactiviteit als je het niet serieus neemt.
Wat kun je er zelf aan doen?
De aanpak is eigenlijk best simpel, mits je het consequent toepast. Ten eerste: pas de belasting aan.
Dat betekent niet stoppen met voetballen, maar wel minder intensief trainen. Minder wedstrijden op een weekend, rustdagen inplannen, en vooral: geen pijnbestrijding met paracetamol om toch te kunnen spelen.
Dat is korte termijn denken met lange termijn gevolgen. Ten tweede: werk aan spierflexibiliteit. De kuit-, hamstring- en quadricepsspieren staan onder grote spanning bij snel groeiende kinderen in de overgang van F-jes naar E-jes.
Daglichte rek-oefeningen — niet diep, niet fors, maar consequent — maken een werelds verschil. Vijf minuten voor en na de training. Niet optioneel, maar onderdeel van het warm-up- en cool-downprotocol. Derde stap: kijk naar de schoenen.
Niet alleen de pasvorm, maar ook het materiaal. Suède slijt harder dan leer, maar synthetisch materiaal droogt sneller na een regenachtige training.
En onderhoud: schoenen na elk potje afspoelen en luchten verlengt de levensduur met maanden. Een versleten zool betekent minder demping, wat direct doorwerkt in de belasting op knieën en hielen.
Eerlijk gezegd...
Wat ik mis in veel adviezen over groeipijn is eerlijkheid. Het is geen ramp, maar het is ook geen bagatelle. De meeste kinderen eruit groeien, ja — maar hoe ze eruit groeien hangt af van hoe je ermee omgaat.
Een kind dat door trainen met pijn leert dat lichamelijke signalen niet tellen, neemt dat mee naar volwassenheid.
Een kind dat leert luisteren, aanpassen en toch blijven bewegen binnen de juiste grenzen, bouwt iets op dat veel groter is dan voetbal alleen. Dus: neem groeipijn serieus en verdiep je in de rol van ouders bij de voetbalontwikkeling.
Niet met paniek, maar met verstand. Pas de training aan, kijk naar de schoenen, doe je oefeningen, en wacht niet tot het erger wordt. Want uiteindelijk draait het niet om de volgende wedstrijd — het draait om een kind dat, mede door inzicht in de lichamelijke ontwikkeling van jeugdvoetballers, over vijf jaar nog steeds met plezier op het veld staat.