Wanneer is een kind klaar voor een selectieteam bij voetbal

Laat me iets zeggen dat misschien niet populair klinkt: de meeste kinderen worden te vroeg geselecteerd.

Niet omdat ze niet goed genoeg zijn, maar omdat we het hebben over kinderen van zeven, acht, negen jaar. Hun lichamen groeien, hun coördinatie is nog in ontwikkeling, en toch zitten we in een kantine te praten over wie er wel en niet in het A-team past.

Dat klopt niet helemaal, toch? Wat me opvalt als jeugdvoetbalcoach is dat selectie vaak meer zegt over hoe een kind er nu uitziet, dan over wat dat kind kan worden. En dat is twee heel verschillende dingen.

De wetenschap is duidelijk: selecteren voor twaalf is bijna zinloos

Onderzoek — en de KNVB zelf — wijst erop dat vóór het twaalfde jaar je nauwelijks kunt voorspellen welk kind op latere leeftijd echt uitblinkt. De biologische rijpheid varieert enorm.

Een kind dat nu fysiek vooruit is, kan over twee jaar plots het kortste stuk hebben getrokken. En andersom. Sportwetenschappers en de professionele sport zijn het inmiddels eens: selecteren onder de twaalf is te vroeg. Toch zien we het overal gebeuren.

Meisjes van negen die al hopen op een selectieteam. Jongens van acht die al het gevoel hebben dat ze moeten bewijzen dat ze "goed genoeg" zijn.

Dat is geen voetbal meer, dat is prestatiedruk op een leeftijd waarop kinderen vooral moeten leren voetballen leuk te vinden. Eerlijk gezegd? Ik snap waarom het gebeurt. Clubs willen concurreren, ouders willen het beste voor hun kind, en trainers willen winnen. Maar als we eerlijk zijn over wat er echt toe doet — langdurige ontwikkeling, plezier, blijvende motivatie — dan zou de vraag "wanneer is een kind klaar voor selectie?" een heel ander antwoord krijgen dan we gewend zijn.

Wat telt echt bij jeugdvoetbal?

Laat het me zo zeggen. Als je kijkt naar een kind van tien of elf, zijn er een paar dingen die wél zeggen iets over hun potentieel.

Maar het zijn niet de dingen waar de meeste selectiecommissies op letten. Een kind dat in een vrij spel balvast kan, is leuk om naar te kijken.

1. Techniek onder druk

Maar wat telt, is wat dat kind doet als er een tegenstander op zit. Kan hij of zij de bal houden in kleine ruimtes? Kiezen ze de juiste pass als er druk komt? Dat is de echte test.

En die zie je pas goed als kinderen regelmatig in wedstrijdsituaties spelen, niet in geïsoleerde oefeningen op de training.

2. Inzet en leergierigheid

Dit klinkt misschien soft, maar het is juist heel hard meetbaar. Kinderen die na een nederlaag vragen stellen, die na training nog even blijven schieten, die fouten maken en erdoorheen leren — die groeien. Een kind dat nu de snelste is maar niet wil werken aan zwakke punten, stagneert.

Dat zie je keer op keer. Waar loopt het kind heen als de bal niet bij hen is?

3. Voetbalintelligentie

Zien ze open ruimtes? Begrijpen ze wanneer ze moeten drukken en wanneer ze moeten wachten?

Dit soort inzicht heeft niets te maken met snelheid of kracht. Het heeft te maken met begrip. En dat begrip ontwikkelt zich op verschillende leeftijden bij verschillende kinderen.

Het probleem met vroege selectie

Het grootste risico van vroeg selecteren is niet dat je de verkeerde kinderen kiest. Het grootste risico is wat je doet met de kinderen die je niet kiest.

Uit onderzoek van de KNVB blijkt dat vroeeg selecteren onvoorziene gevolgen heeft. Kinderen die niet worden geselecteerd, krijgen vaak minder trainingskwaliteit, minder speeltijd op hun niveau, en — het allerbelangrijkste — het gevoel dat ze niet goed genoeg zijn. En dat gevoel is moeilijk terug te draaien.

Veel kinderen stoppen ermee. Niet omdat ze niet kunnen, maar omdat ze geloven dat ze het niet kunnen.

Dat vind ik trouwens het verschil tussen een goede club en een minder goede club. Een goede club denkt niet in termen van "wie laten we erin?" maar in "hoe zorgen we ervoor dat iedereen groeit?"

Dus wanneer is een kind er écht klaar voor?

Mijn eigen ervaring? Rond de dertiende of veertiende begint selectie pas echt betekenisvol te worden.

Dan zijn de biologische verschillen wat minder extreem, hebben kinderen meer technische basis, en begint de motorische ontwikkeling bij voetbal zich echt te differentiëren.

Vóór die tijd zou de focus moeten liggen op gelijke kansen, veel speeltijd, en ontwikkeling op alle fronten. Wat ik in de praktijk zie: clubs die wachten met selecteren tot na twaalf, en die in plaats daarvan werken met flexibele teams en regelmatige herindelingen, houden meer kinderen actief. En uiteindelijk komen de beste spelers vanzelf naar boven, ook als ze voetbal en school goed moeten combineren.

Dat heeft geen haast. Voetbal is een lange adem-sport.

De vraag is niet "is mijn kind nu goed genoeg?" De vraag is: "Geeft onze club mijn kind de kans om te worden wie hij of zij kan worden?" Als het antwoord op die tweede vraag ja is, dan is selectie op elk moment goed te doen. Maar als het antwoord nee is, dan helpt het wellicht om te kijken naar hoe je de juiste voetbalvereniging voor je kind kiest, want geen enkele selectiecommissie kan een gebrek aan de juiste omgeving compenseren.